10 نکته درباره تفاوتها و ویژگیهای انتخابات

سروش بامداد- هرچند نتایج کامل انتخابات هفتم اسفند اعلام نشده تا بر پایه آن بتوان آرایش پارلمانی و مجلس خبرگان را ترسیم کرد اما درباره دلایل افزایش استقبال- به رغم رد صلاحیتها- و شور و شوقی که در حوزههای انتخابیه درگرفت و مشخصات و مختصات این دوره میتوان به این موارد اشاره کرد: 1- تلگرام: چنانکه پیش از این نیز اشاره شده بود، در این انتخابات بیشترین تاثیرگذاری در ارتباطات و اطلاعرسانی از جانب نرمافزار پیامرسان موبایلی تلگرام صورت پذیرفت. تصاویر مردمی را نشان میدهد که اسامی را از روی صفحه گوشی تلفن همراه خود مینویسند و به این خاطر این دسته از افراد دیگر در لیست بلندبالای کاندیداها دنبال نام آشنا یا مشهور نمیگشتند و به فهرستها اعتماد کردند. 2- فهرست: چنانکه در بند پیشین آمد، رای لیستی یا فهرستی از ویژگیهای این دوره به حساب میآید. چنانچه با اعلام نتایج نهایی نیز مشخص شود رقابت اصلی بین فهرستها بوده، میتوان گفت نوعی رفتار شبه حزبی نهادینه شده و کمترین رای چهره غیرمشهور یک فهرست را حداقل پایگاه تشکیلاتی دانست که در هر انتخابات به کار میآید. 3- نامزد غایب: حذف یک نامزد از دور انتخابات تا پیش از این به کنار رفتن آن کاندیدا از مباحث انتخاباتی میانجامید. این بار اما حضور یک چهره مشهور، در فهرستها و تبلیغات انتخاباتی یک جریان مشاهده میشد. شاید گفته شود در انتخابات ریاست جمهوری نیزهاشمیرفسنجانی همین وضعیت را داشت اما او جایگاه سیاسی خود را از احراز نشدن صلاحیت کسب نکرده بود، حال آنکه درباره سیدحسن خمینی میتوان گفت پس از آنکه شورای نگهبان مجال حضور نداد، او در قامت یک رجل سیاسی و در تصاویر کنار رییسجمهور روحانی وهاشمیرفسنجانی قرار گرفت. 4- رفتار واکنشی: در ادوار قبل صدا وسیما با نوع تبلیغات خود، جانب یک طیف را میگرفت و به تضعیف یا تخریب طیف دیگر میپرداخت. در این نوبت، حداقل در برخی از شهرها انگیزه شماری از رای دهندگان واکنش به تبلیغات رسانه رسمی بود و احساس کردند حضور آنان، از این منظر اهمیت دارد که گمان نرود تحت تاثیر قرار گرفتهاند. 5- برجام: توافق هستهای به عنوان مهمترین اتفاق سالهای اخیر طبعا در دورههای قبل موضوعیت نداشت ولی این انتخابات فرصتی برای ابراز نظر درباره آن شد. در انتخابات هفتم اسفند اما رای به فهرست حامیان دولت به منزله اعلام رضایت از برجام نیز تلقی میشد. به همین خاطر دو واژه «برجامیها» و «نابرجامیها» به ادبیات رقابت سیاسی وارد شد. 6- اعتماد به مجریان: یکی از دلایل کاهش یا افزایش در هر دوره میزان اعتماد به دستگاههای اجرایی یا نظارتی است که فارغ از واقعیت داشتن یا نداشتن تصورات یا شایعات فراز و فرود دارد. در انتخابات 92 با تاکید رهبری بر «حق الناس بودن» آرای مردم اطمینان زایی و اعتماد افزایی شد و در افزایش مشارکت نقش داشت. در انتخابات اخیر نیز طبعا کسانی به خاطر اینکه دولت روحانی اجرا را بر عهده دارد پای صندوق حاضر شدند. این گزاره تنها در مقام بیان یک احساس و به عنوان عامل اثرگذار است و در مقام قضاوت و طرح ادعا نیست. 7- رد صلاحیتها: هر چند حذف شماری از کاندیداها میتوانست به ناامیدی و حاضر نشدن در صحنه بینجامد اما از قضا سرکنگبین صفرا فزود و همین رد صلاحیتها موجب ایجاد فضایی شد که افکار عمومی را نسبت به روند انتخابات حساس کرد تا اخبار را به دقت پیگیری کنند و به دعوت برخی از معترضان نیز به صحنه بیایند. 8- حضور برخی از کاندیداها که مواضع شفافتری نسبت به دیگران داشتند این امکان را برای رایدهندگان ایجاد کرد که احساس کنند نه به یک شخص که به یک گفتمان رای میدهند و همین نیز انگیزه ایجاد کرد. 9- همزمانی دو انتخابات نیز در استقبال تاثیر گذاشته است البته مصوبه برگزاری همزمان به این خاطر بود که اولا، در هزینهها صرفهجویی شود. ثانیا، شور و حال رقابتهای منطقهای مجلس بر خبرگان نیز که به صورت تخصصی و استانی برگزار میشود تاثیر گذارد. این بار اما خود خبرگان نیز حساس بود و اتفاقا بر مجلس شورای اسلامی تاثیر گذاشت. این اثرگذاری دوطرفه، از عوامل ایجاد شور و هیجان در انتخابات بود. 10- در این انتخابات کمتر از هر انتخابات دیگری صدای تحریم شنیده شد. همین عامل نیز موجب اقبال و علاقه شد. هر چند مانند هر انتخابات دیگر گروهی به دلایل مختلف شرکت نکردند ولی تحریم علت اصلی نبود. بیعلاقگی به سیاست، بیتفاوتی، نارضایتی یا ناامیدی و دلایل متعدد دیگر دخیل بودهاند اما اینکه به صورت سازمان یافته صحبت از تحریم شود در داخل کمتر شنیده شد. نکات متعدد دیگر را نیز میتوان درباره انتخابات هفتم اسفند برشمرد که بیان برخی به مشخص شدن قطعی نتایج بستگی دارد.